Gmina Czernichów

Rezerwat przyrody "Kajasówka" w Przegini Duchownej

Rezerwat przyrody "Kajasówka" w Przegini Duchownej

Gmina Czernichów

Gmina Czernichów

Między Czernichowem a Nową Wsią Szlachecką

Między Czernichowem a Nową Wsią Szlachecką

Kapliczka przy cmentarzu w Czernichowie

Kapliczka przy cmentarzu w Czernichowie

Gmina Czernichów –  malowniczo położona na wysokim tarasie wiślanym. W okolicy Czernichowa rozciągają się zalesione pagóry jurajskie Bramy Krakowskiej (Chełm), wchodzące w skład Bielańsko-Tynieckiego Parku  Krajobrazowego.

Gmina Czernichów to doskonałe miejsce do uprawiania „małej turystyki”. Głównym atutem gminy są walory przyrodnicze i krajobrazowe sprzyjające rozwojowi turystyki pieszej, konnej i rowerowej. Do miejsc szczególnie wartych odwiedzenia należą:

  • duże kompleksy leśne na górze Chełm w Czernichowie oraz w okolicy Rusocic, Przegini Narodowej i Duchownej,
  • wapienne ostańce w Rusocicach,

Gmina Czernichów wchodzi obok gmin: Alwernia, Babice, Jarzmanowice-Przegina, Krzeszowice, Liszki, Wielka Wieś oraz Zabierzów w skład tzw. „Pierścienia Jurajskiego” – trasy samochodowej biegnącej z Krakowa przez najciekawsze tereny południowej części Wyżyny Krakowskiej. Trasa ta została oznakowana tablicami informacyjnymi. Biegnące wzdłuż południowej granicy gminy wały wiślane są w dużej mierze przystosowane do uprawiania turystyki pieszej i rowerowej.Wisła stanowi także dogodny szlak turystyki kajakowej. Od 2000 roku gmina Czernichów jest organizatorem Ogólnopolskiego Spływu Kajakowego na trasie Czernichów – Kraków. Ta sportowo – turystyczna impreza połączona z poznawaniem górnego odcinka Wisły i okolicznych miejscowości: Czernichowa, Liszek, Tyńca odbywa się corocznie. Miłośnicy wędkarstwa mają możliwość łowienia ryb nie tylko nad Wisłą i w jej starorzeczach ale także w stawach z Czernichowie i Rusocicach. Atrakcyjnie usytuowane wyrobiska po eksploatacji kruszyw budowlanych stwarzają potęcjalne możliwości zagospodarowania ich na cele rekracyjne.

Czernichów to:

  • historyczny ośrodek osadniczy, sięgający przełomu X i XI wieku, z licznymi śladami archeologicznymi z okresu paleolitu
  • ośrodek szkolnictwa rolniczego z najstarszą w Polsce szkołą tego typu
  • miejsce tworzenia się spółdzielczości wiejskiej ze słynnymi Kasami dr Stefczyka

Współcześnie, rolniczy charakter gminy ulega stopniowej przemianie; zmniejsza się odsetek ludności utrzymującej się z działalności rolniczej, rozwijają się usługi, przetwórstwo rolno-spożywcze, eksploatowane są złoża kruszywa budowlanego. Bogactwo przyrody, obszarów chronionych i cennych krajobrazowo stwarza naturalne warunki do rozwoju rekreacji i turystyki pieszej, rowerowej i konnej.

Niewątpliwą atrakcją Czernichowa jest możliwość uprawiania jeździectwa. Klub jazdy konnej działa przy Zespole Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Ustawicznego w Czernichowie. Corocznie organizowana jest w listopadzie, w dniu patrona myśliwych, tradycyjna pogoń za lisem – Hubertus.

Położenie administracyjne

Gmina Czernichów jest położona w zachodniej części województwa małopolskiego, w odległości około 20 km od Krakowa obejmując swym zasięgiem kraniec Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej (Garb Tenczyński), a od południa naturalną jej granicę tworzy Wisła. Powierzchnia gminy w granicach administracyjnych wynosi około 84 km2, co stanowi 6,8% ogólnej powierzchni powiatu krakowskiego (powierzchnia powiatu 1230 km2). W skład gminy Czernichów wchodzi 12 sołectw: Czernichów, Czułówek, Dąbrowa Szlachecka, Kamień, Kłokoczyn, Nowa Wieś Szlachecka, Przeginia Duchowna, Przeginia Narodowa, Rusocice, Rybna, Wołowice, Zagacie. Gmina sąsiaduje z kilkoma gminami położonymi po północnej i po południowej stronie Wisły. Sąsiednie gminy to: po północnej stronie Wisły: Alwernia (miasto i gmina), Krzeszowice (miasto i gmina), Liszki (gmina wiejska),  po południowej stronie Wisły: Spytkowice (gmina wiejska), Brzeźnica (gmina wiejska), Skawina (miasto i gmina).

Położenie geograficzne, budowa geologiczna, rzeźba terenu

Gmina Czernichów położona jest na południowym skraju Wyżyny Krakowsko-Śląskiej (Garb Tenczyński) i Północnego Podkarpacia (Brama Krakowska) z doliną Wisły . Usytuowanie gminy w obszarze przejściowym między dwoma dużymi jednostkami fizyczno-geograficznymi sprawia, że rzeźba terenu jest mocno zróżnicowana genetycznie i wysokościowo (od 380 m n.p.m. na północy do 209 m n.p.m. w dolinie Wisły). Wapienie budujące Wyżynę Krakowską pocięte licznymi uskokami zapadają pod młodsze warstwy tworząc na powierzchni Obniżenia Cholerzyńskiego – należącego do jednostki Brama Krakowska – większe i mniejsze zręby tektoniczne (Kamienia, Kajasówki, Góry Chełm). Pomiędzy nimi znajdują się zapadliska tektoniczne wypełnione utworami miocenu i czwartorzędu (Zapadlisko Rybnej, Obniżenie Nowej Wsi). Takim rowem tektonicznym jest również Brama Krakowska wykorzystywana przez wody Wisły płynące szeroką kilkukilometrową doliną. Wisła tworzy tu szerokie terasy akumulacyjne zalewową i nadzalewową z widocznymi starorzeczami.

Historia Czernichowa

przełom X i XI w. – początki osadnictwa na terenie obecnego Czernichowa

1229 – papież Grzegorz IX potwierdził przynależność części wsi (Cirnechowo) do dóbr klasztoru w Tyńcu. Druga część osady stanowiła własność rycerską, a później weszły w skład dóbr magnackich rodu Szydowieckich

XIV w. – Czernichów był parafią p.w. Świętej Trójcy

1440 – budowa obecnego kościoła

1531 – Mikołaj Szydłowiecki, kasztelan sandomierski i podskarbi koronny, sprzedał dobra czernichowskie królowi Zygmuntowi Staremu. Czernichów stał się przez to królewszczyzną należącą do klucza obejmującego 10 wsi i przysiółków: Bór, Czułów, Czułówek, Kępę, Kłokoczyn, Pasiekę, Przeginię Narodową, Rybną i Węglarkę.

XVII-XVIII w. – rozbudowa kościoła

XVII w. – budowa kaplicy w przysiółku Czernichówek

1795 – w wyniku II rozbioru Polski Czernichów znalazł się na terenach pod panowaniem Austrii

1815 – Czernichów został włączony do Rzeczpospolitej Krakowskiej jako siedziba gminy obejmującej wsie: Czernichów, Czernichówek, Kłokoczyn, Kępa i Pasieka

po 1817 – rozpad klucza czernichowskiego, w wyniku czego większość gruntów znalazła się w rękach okolicznych chłopów. Z kolei część własności folwarcznej stała się własnością wójta z Rybnej Jana Kadłubowskiego. W związku z lichymi glebami oraz rozdrobnieniem gospodarki rolnej profity z uprawiania roli były zbyt małe zatem mieszkańcy posiłkowali się innymi źródłami. W ten sposób zaczęły się rozwijać rzemiosło i handel. Jednym z zajęć mieszkańców, dzięki któremu zasłynęła osada było flisactwo.

1857 – folwark Kadłubowskich zakupiony został przez Krakowskie Towarzystwo Gospodarczo Rolnicze

20 czerwca 1860 – Krakowskie Towarzystwo Gospodarczo Rolnicze otworzyło średnią szkołę rolniczą pod nazwą Szkoła Praktyczna Gospodarstwa Wiejskiego, która obecnie jest najstarszą w Polsce szkołą rolniczą działającą bez przerwy.

marzec 1890 – z inicjatywy profesora miejscowej szkoły rolniczej i znanego działacza ludowego, dr Franciszka Stefczyka, działalność rozpoczęła pierwsza w Galicji, Spółdzielcza Kasa Oszczędności i Pożyczek

1929 – postawienie pomnika obok kościoła

po 1939 – Czernichów był siedzibą gminy zbiorczej, w skład wchodziło trzynaście wiosek

1973 – powstała obecnie funkcjonująca gmina Czernichów obejmująca 12 sołectw: Czernichów, Czułówek, Dąbrowa Szlachecka, Kamień, Kłokoczyn, Nowa Wieś Szlachecka, Przeginia Duchowna, Przeginia Narodowa, Rusocice, Rybna, Wołowice i Zagacie

Warto zobaczyć w Czernichowie:

W d. zabudowaniach dworskich z poł. XIX w. mieści się najstarsza w Polsce działająca bez przerwy szkoła rolnicza z 1860.

Kościół św. Trójcy z XV w.

Obok kościoła pomnik Franciszka Stefczyka z 1929

W przysiółku Czernichówek, na wzgórzu dominującym nad miasteczkiem wznosi się malownicza, ośmioboczna Kaplica Różańcowa z XVII w. Mury wykonane z kamienia wapiennego posadowiono na litej skale wychodzącej w tym miejscu niemal na powierzchnię terenu. Wnętrze urozmaicają proste pilastry bez głowic i takiż sam cokół zakończony profilowaniem. Podczas badań architektonicznych w glifach okien oraz częściowo na ścianach odkryto nikłe pozostałości polichromii, wymagające przebadania. Od wschodu natomiast stwierdzono, że do kaplicy przylegała pierwotnie niewielka zakrystia. Budynek ten rozebrano w XIX wieku całkowicie – zachowały się jedynie niewielkie relikty fundamentów tej budowli. Kaplica różańcowa mimo zniszczeń uważana jest nadal za jeden z bardziej interesujących przykładów barokowych kaplic w Polsce.

W rejonie Kamienia znajduje się największe zimowisko ptaków na górnej Wiśle oraz ważny punkt na trasie ptasich przelotów wiosennych i jesiennych. Przygotowano tu ścieżkę ornitologiczną.

Interesujący wapiennik

Wzgórze Chełm – interesujące geologicznie wzniesienie tektoniczne o charakterze zrębowym. Ze względu na fakt położenia w obrębie Bramy Krakowskiej, można tu obserwować zróżnicowanie warunków geograficznych i związanych z tym zmian fauny i flory, charakterystyczne dla trzech regionów fizyczno-geograficznych Polski: Karpat, kotlin podkarpackich i wyżyn. Wzgórze porastają duże kompleksy leśne.

Źródła: Program ochrony środowiska wraz z planem gospodarki odpadami dla gminy Czernichów, Serwis Informacyjny Gminy Czernichów, Informator turystyczny it-jura.pl, CzernichowHepi.pl.
Foto (2,3,4): Adam Śmiałek.

Odpowiedz

Możesz używać tagów : <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>